Przywrócić widzialność niewidzialnym. Projekt upamiętnienia zapomnianego cmentarza z czasów Wielkiej Wojny w Baligrodzie.
Na terenie współczesnego cmentarza parafialnego w Baligrodzie znajduje się dawny cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej, którego istnienie przez dziesięciolecia pozostawało niewidoczne w krajobrazie. W miejscu tym pochowano tysiące żołnierzy różnych narodowości, poległych podczas walk toczonych w latach 1914–1915 w rejonie Bieszczadów. Z biegiem czasu teren cmentarza wojennego został wchłonięty przez funkcjonujący cmentarz cywilny, a pamięć o nim przetrwała jedynie w przekazach ustnych mieszkańców i nielicznych źródłach archiwalnych. Przeprowadzone przez fundację badania archeologiczne w 2025 roku potwierdziły istnienie cmentarza wojennego oraz pozwoliły na określenie jego zasięgu. Ujawniły one również skalę przekształceń, jakim uległo to miejsce na przestrzeni lat, a także obecność zachowanych pochówków, które nie zostały naruszone przez późniejsze użytkowanie terenu.
Projekt „Przywrócić widzialność niewidzialnym” zakłada wykonanie prac mających na celu uczytelnienie i upamiętnienie dawnego cmentarza wojennego oraz przywrócenie mu należnego miejsca w przestrzeni i świadomości społecznej. W ramach zadania przewidziano uwidocznienie zasięgu cmentarza poprzez wykonanie kamiennego ogrodzenia, oznaczenie zachowanych pochówków, a także wzniesienie krzyża w miejscu historycznej dominanty kompozycyjnej. Istotnym elementem projektu będzie również wykonanie bramy nawiązującej do wizualizacji cmentarza wykonanej w 1929 roku, stanowiącej symboliczne przejście ze strefy profanum do sacrum. Całość uzupełni tablica informacyjna przedstawiająca historię miejsca i losy spoczywających tu żołnierzy. Celem projektu jest nie tylko uporządkowanie i oznaczenie przestrzeni dawnego cmentarza wojennego, ale przede wszystkim przywrócenie pamięci o jego pierwotnym znaczeniu. Realizacja zadania stanowi próbę oddania głosu tym, którzy przez dziesięciolecia pozostawali niewidoczni – zarówno w krajobrazie, jak i w świadomości zbiorowej. Dzięki podjętym działaniom miejsce to odzyska swoją tożsamość jako przestrzeń pamięci, refleksji i szacunku wobec ofiar Wielkiej Wojny.
Projekt będzie realizowany we współpracy z partnerami instytucjonalnymi oraz przy zaangażowaniu lokalnej społeczności. Stanowi on część szerszych działań fundacji na rzecz identyfikacji, ochrony i upamiętnienia grobów wojennych z okresu I wojny światowej na terenie Bieszczadów.
