Kategoria: Aktualności

Schyłkowoeneolityczne cmentarzyska na stanowiskach 10-13 w Mogielnicy, na Pogórzu Strzyżowskim.

Podstawowym celem projektu jest przygotowanie analiz specjalistycznych oraz opracowania graficznego dla planowanej w dalszym etapie publikacji dotyczącej grobów schyłkowoeneolitycznej kultury ceramiki sznurowej ze stanowisk 10-13 w Mogielnicy, pow. rzeszowski, woj. podkarpackie. Badania wykopaliskowe na wymienionych stanowiskach prowadzone były w 2022 roku na trasie budowy S19. Na poszczególnych stanowiskach odkryto groby podkurhanowe oraz unikatowe na terenie Pogórza Strzyżowskiego groby katakumbowe. Te ostatnie są szczególnie interesujące i stanowią pierwsze znaleziska grobów katakumbowych w Polsce południowo-wschodniej poza terenami lessowymi. Jest to znalezisko unikatowe i niezwykle ważne dla poznania kultury ceramiki sznurowej. Wszystkie stanowiska zostały zarejestrowane na szerokich płaskich garbach wyniesień, czyli były one ulokowane w sposób charakterystyczny dla obiektów funeralnych kultury ceramiki sznurowej. Największe skupisko grobów odkryto na stanowisku 10, gdzie zadokumentowano dwa groby podkurhanowe oraz 13 niszowych. Na stanowisku 11 znaleziono grób podkurhanowy oraz trzy niszowe. Pojedyncze obiekty sepulkralne o konstrukcji niszowej zostały odkryte na stanowisku 12 (1) oraz 13 (2).

W projekcie zostaną wykonane: analiza traseologiczna zabytków krzemiennych, analiza antropologiczna na podstawie pozostałości szkliwa zębów, badania fizykochemiczne w postaci oznaczeń radiowęglowych oraz pełne opracowanie graficzne.

Wykonane działania pozwolą w dalszym etapie na przygotowanie kompleksowej publikacji wyników badań, który będzie stanowić istotny materiał porównawczy do badań schyłkowym eneolitem w Polsce Południowo-wschodniej oraz we wschodniej Słowacji.

Przywrócić widzialność niewidzialnym. Projekt upamiętnienia zapomnianego cmentarza z czasów Wielkiej Wojny w Baligrodzie.

Na terenie współczesnego cmentarza parafialnego w Baligrodzie znajduje się dawny cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej, którego istnienie przez dziesięciolecia pozostawało niewidoczne w krajobrazie. W miejscu tym pochowano tysiące żołnierzy różnych narodowości, poległych podczas walk toczonych w latach 1914–1915 w rejonie Bieszczadów. Z biegiem czasu teren cmentarza wojennego został wchłonięty przez funkcjonujący cmentarz cywilny, a pamięć o nim przetrwała jedynie w przekazach ustnych mieszkańców i nielicznych źródłach archiwalnych. Przeprowadzone przez fundację badania archeologiczne w 2025 roku potwierdziły istnienie cmentarza wojennego oraz pozwoliły na określenie jego zasięgu. Ujawniły one również skalę przekształceń, jakim uległo to miejsce na przestrzeni lat, a także obecność zachowanych pochówków, które nie zostały naruszone przez późniejsze użytkowanie terenu.

Projekt „Przywrócić widzialność niewidzialnym” zakłada wykonanie prac mających na celu uczytelnienie i upamiętnienie dawnego cmentarza wojennego oraz przywrócenie mu należnego miejsca w przestrzeni i świadomości społecznej. W ramach zadania przewidziano uwidocznienie zasięgu cmentarza poprzez wykonanie kamiennego ogrodzenia, oznaczenie zachowanych pochówków, a także wzniesienie krzyża w miejscu historycznej dominanty kompozycyjnej. Istotnym elementem projektu będzie również wykonanie bramy nawiązującej do wizualizacji cmentarza wykonanej w 1929 roku, stanowiącej symboliczne przejście ze strefy profanum do sacrum. Całość uzupełni tablica informacyjna przedstawiająca historię miejsca i losy spoczywających tu żołnierzy. Celem projektu jest nie tylko uporządkowanie i oznaczenie przestrzeni dawnego cmentarza wojennego, ale przede wszystkim przywrócenie pamięci o jego pierwotnym znaczeniu. Realizacja zadania stanowi próbę oddania głosu tym, którzy przez dziesięciolecia pozostawali niewidoczni – zarówno w krajobrazie, jak i w świadomości zbiorowej. Dzięki podjętym działaniom miejsce to odzyska swoją tożsamość jako przestrzeń pamięci, refleksji i szacunku wobec ofiar Wielkiej Wojny.

Projekt będzie realizowany we współpracy z partnerami instytucjonalnymi oraz przy zaangażowaniu lokalnej społeczności. Stanowi on część szerszych działań fundacji na rzecz identyfikacji, ochrony i upamiętnienia grobów wojennych z okresu I wojny światowej na terenie Bieszczadów.

Szuwarnia – odnalezione groby Wielkiej Wojny. Projekt badawczy na rzecz godnego pochówku i upamiętnienia żołnierzy wielu narodowości.

W latach 1914-1915 pasmo Wysokiego Działu w Bieszczadach stanowiło linię frontu, na której dochodziło do krwawych walk pomiędzy armiami Austro-Węgier i Rosji. Kluczowe działania wojenne przypadły na zimę przełomu lat 1914 i 1915, kiedy ofensywa austro-węgierska zmierzająca na odsiecz oblężonej Twierdzy Przemyśl doprowadziła do intensywnych starć w rejonie Baligrodu i Sanoka. W marcu 1915 roku wojska austro-węgierskie wyparły oddziały rosyjskie, które wycofały się na północny zachód. Ostatnią fazą walk była tzw. „Bitwa Wielkanocna”, po której obszar ten stał się krainą mogił i pobojowisk. Jednym z takich miejsc jest wzniesienie Szuwarnia – zapomniane pole bitewne, na którym do dziś znajdują się nieoznaczone groby poległych żołnierzy wielu narodowości.

W 2025 roku, dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przeprowadzono na tym terenie weryfikacyjne badania archeologiczne i prace poszukiwawcze, poprzedzone kwerendą źródłową oraz analizą danych LiDAR i ogólnodostępnych obrazów satelitarnych w ramach projektu pn. „Szuwarnia – zapomniane groby w paśmie Wysokiego Działu. Interdyscyplinarny projekt edukacyjno-badawczy w 110-lecie Wielkiej Wojny w Bieszczadach”. Badania nie potwierdziły istnienia cmentarzy widocznych na planie Arthura Gruenbergera z 1916 roku, jednak wykazały obecność licznych pól grobowych na całym obszarze wzniesienia. W wielu miejscach pochówki są silnie zniszczone, a szczątki żołnierzy ulegają stopniowemu odsłanianiu w wyniku procesów erozyjnych, działalności leśnej oraz nielegalnych poszukiwań. Projekt „Szuwarnia – odnalezione groby Wielkiej Wojny. Projekt badawczy na rzecz godnego pochówku i upamiętnienia żołnierzy wielu narodowości” stanowi kontynuację działań podjętych w 2025 roku. Zakłada przeprowadzenie badań archeologiczno-ekshumacyjnych w celu podjęcia szczątków poległych ze zniszczonych grobów, a następnie ich godny pochówek na pobliskim cmentarzu wojennym Manyłowa wraz z odpowiednim upamiętnieniem. W ramach projektu przewidziano także wykonanie analizy antropologicznej szczątków, opracowanie wyników badań oraz działania popularyzacyjne. Celem zadania jest nie tylko ochrona zagrożonych zniszczeniem miejsc pochówku, ale również przywrócenie pamięci o żołnierzach poległych podczas walk w Bieszczadach. Realizacja projektu przyczyni się do zwiększenia świadomości społecznej oraz upowszechnienia wiedzy o wydarzeniach Wielkiej Wojny i jej ofiarach.

Projekt będzie realizowany we współpracy z Nadleśnictwem Komańcza i Gminą Komańcza, przy zaangażowaniu lokalnej społeczności i wolontariuszy. Stanowi on kontynuację działań fundacji prowadzonych w regionie od 2021 roku, których celem jest identyfikacja, ochrona i upamiętnienie zapomnianych grobów wojennych w Bieszczadach.

Szuwarnia – zapomniane groby w paśmie Wysokiego Działu. Interdyscyplinarny projekt edukacyjno-badawczy w 110-lecie Wielkiej Wojny w Bieszczadach.

W latach 1914-1915 w paśmie Wysokiego Działu w Bieszczadach utworzyła się linia frontu, na której dochodziło do krwawych walk między armiami Austro-Węgier i Rosji. Do tej pory w wielu miejscach znajdują się groby poległych, w żaden sposób nieoznakowane i nie podlegające ochronie. Według danych źródłowych i przekazów ustnych prawdopodobnie jednym z zapomnianych pobojowisk jest leżące na terenie Nadleśnictwa Komańcza wzniesienie Szuwarnia, na którym mogą znajdować się groby i cmentarze wojenne.

Koncepcja programowa zadania pn. „Szuwarnia – zapomniane groby w paśmie Wysokiego Działu. Interdyscyplinarny projekt edukacyjno-badawczy w 110-lecie Wielkiej Wojny w Bieszczadach” przewiduję realizację celów badawczych i edukacyjno-popularyzatorskich. Planowane jest przeprowadzenie na terenie wzniesienia Szuwarnia badań archeologicznych i prac poszukiwawczych o charakterze weryfikacyjnym, które umożliwią potwierdzenie obecności i określenie zasięgu występowania pochówków, co w przypadku pozytywnej weryfikacji pozwoli na objęcie tego miejsca odpowiednią ochroną poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji grobów i cmentarzy wojennych. Po zakończonych badaniach obiekt zostanie należycie oznakowany poprzez wykonanie tablicy upamiętniającej poległych. Prace badawcze obejmą także: analizę danych LiDAR i ogólnodostępnych obrazów satelitarnych, analizę antropologiczną szczątków odkrytych podczas badań archeologicznych oraz opracowanie wyników badań, które w przyszłości będzie stanowić punkt wyjścia do publikacji i popularyzacji wyników badań archeologicznych przeprowadzonych przez fundację w tym rejonie. Ponadto planowana jest pogłębiona kwerenda źródłowa w archiwach polskich i zagranicznych co docelowo zwiększy szansę na potencjalną identyfikację poległych.

Dodatkowym działaniem, które przyczyni się do pogłębiania i upowszechniania wiedzy na temat walk i męczeństwa będzie organizacja drugiej interdyscyplinarnej konferencji naukowej poruszającej problematykę I wojny światowej w Bieszczadach – w 110-letnią rocznicę działań wojennych prowadzonych na tym terenie. Pozwoli to na wymianę informacji naukowych i wyników dotychczasowych badań, a także umożliwi dyskusję przedstawicieli różnych środowisk na temat dalszych strategii ochrony grobów i cmentarzy wojennych.

Projekt będzie realizowany we współpracy międzyinstytucjonalnej z Nadleśnictwem Komańcza i Gminą Komańcza, w oparciu o umowę o współpracy partnerskiej z dnia 06.11.2024 r., przy zaangażowaniu lokalnej społeczności i wolontariuszy.

Patryja w cieniu Wielkiej Wojny.            Interdyscyplinarny projekt badawczy na rzecz upamiętnienia i identyfikacji poległych.

Szczyt Patryja to obecnie zapomniane pole bitewne z czasu Wielkiej Wojny. Główne działania wojenne, które odcisnęły krwawe piętno na tym terenie przypadały na zimę przełomu lat 1914 i 1915, kiedy to na wzniesieniach należących do pasma Wysokiego Działu w Bieszczadach wytworzyła się linia frontu. Ofensywa austro-węgierska zmierzająca na odsiecz oblężonej Twierdzy Przemyśl spowodowała silne uderzenie w kierunku Baligrodu i Sanoka przez pasmo Wysokiego Działu, natomiast oddziały rosyjskie przeszły do kontruderzenia pod Baligrodem, atakując jednocześnie z trzech kierunków. W marcu 1915 roku oddziałom austro-węgierskim udało się odepchnąć Rosjan, którzy wycofali się na północny zachód od szczytu. W drugiej połowie marca linia frontu biegła przez rejon Smolnika nad Osławą, okoliczne szczyty – m.in. Chryszczatą, Manyłową, Patryję – aż do Baligrodu. Starcie znane w historiografii jako „Bitwa Wielkanocna” było ostatnią fazą tutejszych walk. Kolejny miesiąc ujawnił, że rejon ten stał się krainą mogił i pobojowisk. Jednym z nich jest Patryja – góra, która do dziś stanowi miejsce spoczynku żołnierzy wielonarodowościowych armii Austro-Węgier i Rosji. Na terenie wzniesienia do dziś na powierzchni gruntu zalegają szczątki ludzkie pochodzące ze zniszczonych grobów oraz liczne zabytki militarne. Pochówki mają przeważnie charakter zbiorowy. Szczątki zmarłych składano masowo w okopach, natomiast już współcześnie w pojedynczych miejscach ustawiono prowizoryczne oznaczenia kamienne. Krwawy bilans strat działań wojennych w okolicach wzgórza jest niełatwy do oszacowania. Ciężkie warunki atmosferyczne z pewnością przyczyniły się do wzrostu liczby poległych, którym przystało walczyć w bardzo trudnym i niedostępnym terenie. Obiekt ten nie podlega żadnej formie ochrony i stopniowo niszczeje.

Projekt „Patryja w cieniu Wielkiej Wojny. Interdyscyplinarny projekt badawczy na rzecz upamiętnienia i identyfikacji poległych” stanowi kontynuację działań fundacji realizowanych w Bieszczadach nieprzerwanie od 2021 roku. Realizacja zadania obejmuje: przeprowadzenie badań archeologiczno-ekshumacyjnych, w celu podjęcia ze zniszczonych grobów szczątków poległych, a następnie ich godny pochówek na pobliskim cmentarzu wojennym Manyłowa, utworzenie tablicy upamiętniającej zmarłych żołnierzy, wykonanie analizy danych LiDAR i ogólnodostępnych obrazów satelitarnych obszaru badań i jego najbliższej okolicy, kwerendę źródłową w archiwach polskich i zagranicznych, dzięki której opracowana zostanie baza danych ofiar walk, co docelowo zwiększy szansę na identyfikację poległych, wykonanie analizy antropologicznej szczątków oraz opracowanie wyników badań, które w przyszłości będzie stanowić punkt wyjścia do publikacji i popularyzacji wyników badań archeologicznych przeprowadzonych przez fundację w tym rejonie.

Celem planowanych działań jest godny pochówek i odpowiednie upamiętnienie żołnierzy, których szczątki podjęte zostaną ze zniszczonych grobów, opracowanie bazy danych ofiar walk, a ponadto działania popularyzacyjne, dzięki którym nastąpi zwiększenie świadomość społecznej na temat losów poległych, którzy walczyli w Bieszczadach podczas Wielkiej Wojny. Projekt będzie realizowany we współpracy międzyinstytucjonalnej z Nadleśnictwem Baligród i Gminą Baligród, w oparciu o umowę o współpracy partnerskiej z dnia 13.11.2024 r., przy zaangażowaniu lokalnej społeczności i wolontariuszy.